29-07-07

Jane Harris, The Observations.

harris_observationsSchotland 1863. Bessy, een meisje van 15, is op de dool na de dood van haar Mr. Levy. Op weg naar Edinburgh komt ze op Castle Haivers terecht, eerder een vervallen herenhuis dan een kasteel. Door flink te liegen over haar leeftijd en haar vaardigheden wordt ze door Arabella Reid, de vrouw des huizes, aangenomen als meid voor alle werk. Bessy is de enige bediende in huis, en alleen met haar meesteres. Blijkt dat de meester in London is, waar hij een politieke carrière nastreeft. Ondertussen heeft Bessy alle tijd om het vreemde gedrag van haar meesteres te bestuderen. Zo wordt ze op de vreemdste tijdstippen gewekt of moet ze herhaaldelijk op een stoel gaan zitten en weer opstaan. Bovendien krijgt ze van haar meesteres een dagboek, waarin ze moet bijhouden wat ze gedaan heeft, maar vooral haar gedachten moet neerschrijven. Bessy komt er uiteindelijk achter dat haar meesteres haar dagboek en dat van vorige dienstmeisjes gebruikt als basismateriaal voor een verhandeling over "de gewoonten en de natuur van dienstboden". En dan is er nog Nora, haar voorgangster, die in merkwaardige omstandigheden om het leven kwam.

Jane Harris heeft in The Observations enkele merkwaardige vrouwenfiguren op papier gezet. Vooral Bessy, een voormalige prostituee, is een krachtig karakter. Ze heeft op vijftienjarige leeftijd al heel wat meegemaakt, en weet flink van zich af te bijten. Vooral haar taal is opmerkelijk, met een eigen woordenschat en grappige uitdrukkingen (die maar matig vertaald werden in het Nederlands, of moet ik zeggen Hollands). Daardoor krijgt Bessy een eigen, karakteristieke stem. Haar taal en stijl gaan er ook op vooruit naarmate het boek vordert. Haar eerste dagboeknotitie stelt niet veel voor, maar op het einde van het boek heeft ze zich ontwikkelt tot een echte schrijfster. Met de figuur van Arabella brengt Harris dan weer andere thema's in het boek, zoals de positie van een getrouwde vrouw uit de gegoede stand of de behandeling van krankzinnigheid in de 19de eeuw. De mannelijke figuren zijn stereotiepen: meester James is een duitenknijper, de dominee knijpt het liefst iets anders en de dichter is een intellectuele dief. Het verhaal is geschreven vanuit het perspectief van Bessy en wordt regelmatig onderbroken door dagboekfragmenten en flashbacks. Daar ligt de zwakte van dit boek, want door die intermezzi wordt de spanning gebroken en gaat de vaart uit het verhaal. Het verhaal valt stil in het midden van het boek; een beetje redacteur had hier een stuk laten schrappen. Persoonlijk vond ik de vergelijkingen met o.a. Michael Faber en Sarah Waters overdreven. The Observations is een goed boek, maar niet uitzonderlijk goed. Het is een iets betere middenmoter. Overigens, laat je niet wijsmaken dat dit (ook) een spookverhaal is. Omwille van het taalgebruik is het beter dit boek in het Engels te lezen.

The Observations is het debuut van Jane Harris. Net als Bessy werd ze geboren in Ierland, maar groeide op in Schotland. Eerder schreef ze al kortverhalen en bekroonde filmscenario's. The Observations was een kleine sensatie in Groot-Britannië en werd genomineerd voor de Orange Broadband Prijs 2007.

Jane Harris, The Observations. Faber and Faber, London 2006. 415 blz. In het Nederlands uitgegeven als De observaties door De Geus.

12:33 Gepost door Marko Ramius in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.