03-10-07

Stanislas Lem, Le congrès de futurologie.

lem_futurologenHet achtste wereldcongres van futurologie gaat door in Costaricana, en wel in het Hilton hotel aldaar. Ijon Tichy neemt er ook aan deel, op uitnodiging van professor Tarantoga. Nauwelijks zijn de debatten begonnen of er breekt een opstand los in Costaricana. Aanvankelijk probeert Tichy zich in het hotel te verschansen met enkele professoren en journalisten, maar de toestand wordt onhoudbaar wanneer de regeringstroepen en de rebellen mekaar met allerlei bewustzijnssturende gassen beginnen te bestoken. Tichy vlugt naar de kelder van het hotel en zo, via de riolen, naar buiten. Maar verder geraakt hij niet. Tichy is verplicht de nacht naast de rioolmond door te brengen. Door de gassen in de lucht begint hij te hallucineren. Hij droomt dat hij wordt neergeschoten en ingevroren, en 50 jaar later wakker wordt in een paradijselijke samenleving. Tichy volgt een inburgeringscursus en wordt na korte tijd in de samenleving opgenomen. Daar ontmoet hij weer één van de deelnemers aan het congres, prof. Trottelreiner. Het blijkt dat de ideale samenleving toch niet zo ideaal is als wel lijkt.

Le congrès de futurologieis tegelijk een satire en een dystopie. Het boek is opgebouwd uit twee delen. Het eerste deel gaat over de eerste dag van het futurologencongres en kondigt de thema's van het tweede deel in mineur aan: overbevolking, geweld, sociale controle door drugs in gasvorm. Lem maakt er in het eerste deel een vrolijke boel van; we krijgen volop amusante taferelen, droge humor en kolder. Het tweede deel is grimmiger. Tichy vermoedt dat er iets niet klopt met de samenleving waarin hij terecht gekomen is. Zijn onderzoek doet hem van het ene bewustzijnsniveau in het ander belanden, en het is nooit duidelijk, ook niet op het einde van het boek, of hij er ooit in slaagt de werkelijkheid te bereiken. Een werkelijkheid die steeds lelijker en afstotelijker wordt naarmate de diverse lagen van chemisch geïnduceerde waan worden weggenomen. Lem speelt een virtuoos taalspel in dit tweede deel aan de hand van een ware farmacopee van drugs, de ene al geestiger benoemd dan de andere. Of het werk van prof. Trottelreiner, die aan de hand van nieuw uitgedachte woorden de toekomst poogt te voorspellen. Dat taalspel is goed vertaald in deze Franse uitgave.

Je kan dit boek lezen als een kritiek op de gedrogeerde jaren zestig (de eerste uitgave dateert van 1971). Maar dat is slechts één betekenislaag, die te veel voor de hand ligt. Het is zeker zo dat Lem zich, via deze utopie, die zich afspeelt in een land in de Amerikaanse invloedssfeer, kon onttrekken aan de censuur van de Poolse communistische staat. Je kan het boek dan ook lezen als een protest tegen de totalitaire staat, waar iedereen in een permanente roes wordt gehouden en de waarheid wordt verborgen, ook voor wie de staat moet adviseren. Het boek is veel amusanter dan bijvoorbeeld 1984, maar brengt uiteindelijk dezelfde boodschap: de samenleving wordt volledig gestuurd, in dit geval door psychemie, en afwijkende meningen worden niet toegestaan ("nul n'a le droit de s'abandonner à des sentiments spontanés").

Stanislas Lem, Le congrès de futurologie. Calmann-Lévy, Paris, 1976. 212 blz. In het Nederlands verschenen onder de titel Het kongres bij Veen, en als Waanzinnige wereld: uit de memoires van Ijon Tichy bij Luitingh-Sijthoff.

21:12 Gepost door Marko Ramius in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: science fiction |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.