15-11-07

Richard Fortey, Leven. Een ongeautoriseerde biografie.

fortey_levenKan je vier miljard jaar leven in vierhonderd bladzijden stoppen? Moeilijk, maar paleontoloog Richard Fortey is er toch in geslaagd. Natuurlijk moet je dan een grove borstel hanteren, en niet kijken op een paar miljoen jaar meer of minder. Fortey beschrijft eerst hoe hij - door geluk of toeval - in de paleontologie terecht gekomen is. Dat toeval of geluk zal nog herhaaldelijk terugkomen in het boek, want ook het leven is daaraan onderworpen, aldus Fortey. In het eerste hoofstuk worden meteen de eerste 3,5 miljard jaar behandeld. Om maar te zeggen dat er van die oudste periode weinig is overgebleven. Leven op aarde ontstond doordat de aanwezige koolstof ketens, ringen en polymeren begon te vormen, waarbij sommige ingrediënten wellicht van buiten de aarde kwamen, via meteorieten. Daarna kwamen celmembramen, fosfaatverbindingen en enzymen. De volgende stap was het ontstaan van meercellige organismen en bacteriën, die licht gingen gebruiken om koolstof uit koolstofdioxide te halen, met zuurstof als afvalproduct. De atmosfeer zoals we die nu kennen werd opgebouwd en de bacteriën gingen samenwerken om algenmatten te vormen. Langzamerhand ontstonden schepsels die we als dieren kunnen beschouwen, eerst in de zee, later op het land. Fortey wijdt een apart hoofdstuk aan het supercontinent, Pangaea, toen alle continenten in één groot geheel waren verenigd. Vervolgens verschijnen de dinosaurussen en verdwijnen ze weer. Dat gaf de zoogdieren de kans om de wereld te gaan domineren, wat culmineerde in de verschijning van de mens.

Fortey banjert dan wel met zevenmijlslaarzen door 4.000.000.000 jaar, maar hij doet dat op een duidelijke en prettige manier. De tekst is altijd begrijpbaar (Fortey maakt zich bij herhaling vrolijk over de Latijnse namen van al die fossielen), en goed opgebouwd. Bovendien lardeert Fortey zijn uiteenzetting met persoonlijke belevenissen en portretten van de wetenschappers die mee vorm hebben gegeven aan de paleontologie. Fortey geeft ook beschrijvingen van hoe de aarde er precies uitzag op verschillende momenten in die lange geschiedenis, zodat je je bijvoorbeeld een landschap, een oerbos uit het Carboon of een tropisch moeras kan voorstellen. De schrijver tracht ook de vroege periode interessant te maken, in tegenstelling met de meeste auteurs die niet snel genoeg bij de dinosaurussen kunnen zijn. En hij behandelt ook de planten, en maakt ons duidelijk waarom ze zo belangrijk waren. Over het uitsterven van de dinosaurussen tracht Fortey zo objectief mogelijk te schrijven. Hij belicht de gangbare theorieën, geeft ook de tegenargumenten, maar heeft toch een concurrerende verklaring over het hoofd gezien. Over de mens is hij dan weer veel korter, en geeft hij alleen maar de grote fazen. Een interessant boek dus, dat in deze tijden van klimaatwijzigingen en opwarming van de aarde als een waarschuwing kan dienen. Want, zoals Fortey meermaals aangeeft, er zijn op verschillende tijdstippen massale sterften geweest, en het leven is een delicate balans. Niet dat Fortey een pessimist is. Het leven zal zich wel door de huidige veranderingen slaan (maar misschien dan zonder de mens, kan je tussen de lijnen lezen).

Richard Fortey is paleontoloog, hoogleraar, gewezen onderzoeker van het National History Museum in London, en fellow van de Royal Society. Op de website van American Scientist kan je een interview met hem lezen.

Richard Fortey, Leven. Een ongeautoriseerde biografie. De geschiedenis van vier miljard jaar leven op aarde. Oorspronkelijke titel: Life. An Unauthorised Biography. The Natural History of the First 4,000,000,000 Years of Life on Earth. Anthos, Amsterdam, 1998. 400 blz.

16:24 Gepost door Marko Ramius in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.