22-11-07

Andrei Amalrik, Niet begeerde reis naar Siberië.

amalrik_nietbegeerdereisJe bent jong, je hebt enkele jaren geschiedenis gestudeerd aan de universiteit, maar daar ben je weggestuurd vanwege een politiek incorrecte verhandeling. Je leeft nog samen met je vader, een invalide veteraan uit de Grote Patriottische Oorlog (de Tweede Wereldoorlog), die voortdurend verzorging nodig heeft, vooral nu je moeder overleden is. Je kan dus geen vast werk aannemen, maar leeft als freelancer van allerlei losse jobs. In je vrije tijd schrijf je toneelstukken, verzamel je moderne kunst en je hebt wat contacten in artistieke kringen. Daardoor kom je ook in aanraking met buitenlanders, die zich voor kunst interesseren. Een beetje een precaire toestand, maar verder geen probleem zou je denken. Behalve in de Sovjet Unie in de jaren '60. De autoriteiten houden je al een tijdje in het oog, hebben je buren gerekruteerd als informant en op een gegeven moment zet iemand de machine in werking. Na een schijnproces wordt je wegens "leegloperij" veroordeeld tot twee en een half jaar verbanning naar een of andere negorij in Siberië, in de buurt van Tomsk.

Dat is wat de Russische schrijver en dissident Andrei Amalrik overkwam in 1965. Niet begeerde reis naar Siberië is het gedetailleerde verslag van zijn wedervaren, vanaf het eerste onderzoek tot en met zijn terugkeer uit ballingschap. Amalrik zegt een objectief verslag te willen schrijven, maar daar slaagt hij niet altijd in. Hij wil zichzelf te zeer verdedigen, en vervalt daarbij in details die ons nu nog nauwelijks interesseren. Ook probeert hij iedereen die hij tijdens zijn reis ontmoette te schetsen, en laat hij de dorpelingen van Goerjevka de revue passeren. Helaas gebruikt hij, zoals alle Russen, de afgekort namen van de mensen, zodat je ze op den duur niet meer uit elkaar kan houden. Die zwakke punten wegen niet op tegen de verdiensten van dit boek. Voor zover ik weet is dit één van de weinige boeken die over verbanning gaan, en niet over het leven in een strafkamp zoals bij Solzjenitsyn, Martsjenko of Shalamov. In zijn detaillering is het haast een sociologische studie. Amalrik tekent portretten van iedereen die bij zijn ondervraging en proces betrokken was, en zo krijgen we een galerij van lagere functionarissen, de één al menselijker dan de ander. In Siberië stelt Amalrik zich zoveel mogelijk op als buitenstaander, trekt, in tegenstelling tot andere ballingen, niet in bij één van de plaatselijke vrouwen, maar woont op zichzelf in een verlaten huis. Amalrik bestudeert de dorpsgemeenschap als was het een vreemde samenleving. Hij verwondert zich over de gedragingen van de bewoners, hun ingeworteld conservatisme, hun onderlinge jaloezie, hun drankmisbruik en hun onmacht om ook maar iets te veranderen. Die onmacht is een gevolg van het systeem van de kolchozen, zegt Amalrik, dat op geen enkele wijze initiatief beloont, maar er allerlei, vaak ook absurde, regels op nahoudt. In zijn poging tot objectiviteit beschrijft Amalrik taferelen en voorvallen, die nu hilarisch overkomen, maar toen bittere ernst waren.

Het is in Goerjevka, denk ik, dat Amalrik begon te beseffen dat dit systeem niet vol te houden was, en enkele jaren later schreef hij dan ook zijn bekendste werk, Haalt de Sovjetunie 1984?. De autoriteiten waren "not amused" en zonden Amalrik dit keer voor vijf jaar naar een strafkamp in Kolyma. Daarna dwong de KGB hem de Sovjet Unie te verlaten en Amalrik emigreerde naar Nederland, en later naar de Verenigde Staten.

Andrei Amalrik, Niet begeerde reis naar Siberië. G. A. Van Oorschot, Amsterdam, 1970. 339 blz.

21:25 Gepost door Marko Ramius in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.