26-11-07

Stanislas Lem, Mémoires d'Ijon Tichy.

lem_memoirestichyLem heeft de figuur van de ruimtevaarder Ijon Tichy bij herhaling gebruikt. We hebben hem al ontmoet in Le congrès de futurologie. De Mémoires zijn een bundeling van een aantal korte verhalen, waarin Tichy kennismaakt met allerhande professoren en uitvinders. Sommigen zoeken hem op, in hun zoektocht naar financiering; anderen zoekt Tichy zelf op, om zijn nieuwsgierigheid te bevredigen. Het boek begint met een open brief van Tichy, onder de titel Sauvons le cosmos. Daarin beklaagt hij zich over de vervuiling van de kosmos, de negatieve gevolgen van het ruimtetoerisme en het uitsterven van allerlei buitenaardse dieren en planten. In de volgende vijf verhalen, de eigenlijke mémoires, ontmoet Tichy allerlei bizarre figuren. Zo is er professor Corcoran, die electronische systemen met een bewustzijn heeft uitgevonden. De tuigen zitten in een doosje en kunnen geen contact met de buitenwereld maken. Het zijn net dove, blinde en volledig invalide mensen, tot grote verontwaardiging van Tichy. Een ander, Decantor, heeft de ziel van zijn vrouw in een kristal opgesloten, en biedt op die manier de mensheid het eeuwig leven aan. Zazul heeft zichzelf gekloond, na een reeks experimenten op dieren. Molteris heeft een machine uitgevonden waarmee hij kan reizen in de tijd, maar daarbij een kapitaal element over het hoofd gezien. In De tragedie van de wasmachines beconcurreren twee constructeurs van wasmachines elkaar op leven en dood, en voorzien hun machines van steeds absurdere snufjes, tot ze hun eigenlijke functie verliezen. Verder is er nog de kliniek van Dr. Vliperdius, waar geflipte wetenschappers behandeld worden; Dr. Diagoras, die een vreselijk monster heeft geschapen; en professor Donda, die shamanistische wetenschappen doceert aan een Afrikaanse universiteit.

Net als in Le congrès de futurologie hanteert Lem in deze verhalen een absurde vorm van humor, die balanceert op het randje van de slapstick. Door het onderzoek naar onsterfelijkheid, naar artificiële intelligentie of naar uiterst performante machines tot in zijn uiterste consequentie door te trekken, schept Lem een kader waarbinnen hij het wetenschappelijke en technologische streven kan bekritiseren en er kritische aantekeningen bij kan maken. Daardoor hebben de verhalen vaak ook een filosofische en moraliserende ondertoon. Toch kon deze bundel niet helemaal bekoren, en wel omdat Lem een soort sjabloon schijnt te hanteren, waardoor de verhalen erg op mekaar lijken. Steeds is er sprake van een of andere wetenschapper, die het slachtoffer dreigt te worden (of het al is) van zijn eigen schepping of wiens schepping het tegenovergestelde blijkt te zijn van het nagestreefde doel. Tichy speelt daarbij de rol van observator en commentator, maar treedt verder niet op. De wetenschappers zijn zo goed als inwisselbaar en van karakterontwikkeling is geen sprake, ook niet bij Tichy. De plotontwikkeling beperkt zich tot de exposé van de wetenschapper, en de eventuele verdere gevolgen van zijn uitvinding of onderzoek. Al bij al een boek voor onvoorwaardelijke fans van het genre of van Stanislas Lem.

Stanislas Lem, Memoires d'Ijon Tichy. Calmann-Lévy, Paris, 1977. 226 blz.

21:21 Gepost door Marko Ramius in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: science fiction |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.