05-01-08

Jan Kjærstad, Rand.

kjaerstad_randDe verteller van dit verhaal is een moordenaar. Dat wordt al na enkele pagina's al duidelijk. Het is een seriemoordenaar, maar dan een zeer ongebruikelijke. De man lijkt niet psychisch gestoord of op een andere manier abnormaal of uit balans. Hij is software ontwerper, en valt op zijn werk in gunstige zin op. Vaak zorgt juist hij voor het oplossen van de bugs in de programma's. Hij heeft kinderen, maar die zijn het huis uit. Verder heeft hij een relatie met een vrouw die Ingeborg heet, en die air-hostess is (en dus vaak afwezig). Zijn slachtoffers ontmoet hij op toevallige wijze tijdens wandelingen door Oslo. Hij geraakt met hen in gesprek over allerlei alledaagse en soms minder banale onderwerpen. De moorden pleegt hij op een heel ontspannen, wat toevallige manier, alsof hij er zelf nauwelijks bij betrokken is. Hij ontleent in ieder geval geen plezier of opwinding aan de moorden. Al snel geraakt hij gefascineerd door wat hij na de daad over zijn slachtoffers leert via de media. Hij heeft het idee dat zijn slachtoffers in symbolische betekenis dode mensen waren, maar dat ze na hun ontmoeting tot leven zijn gewekt. Hij probeert zelfs, net als de politie en de kranten, verbanden te ontdekken tussen de opeenvolgende moorden. Uiteindelijk gaat hij zo ver om te solliciteren bij de politie, en naar zichzelf te gaan speuren.

Kjærstad heeft met Rand een bevreemdend verhaal geschreven, waarin de conventies van het detectivegenre met de voeten worden getreden. Zo is de moordenaar het hele verhaal lang aan het woord. Vanuit dit uitgangspunt laat Kjærstad ons de opeenvolgende moorden beleven. De moordenaar gaat ook op zoek naar verbanden tussen zijn slachtoffers. Het is alsof hij daarbij een of andere leerschool doorloopt, een patroon zoekt achter de realiteit van alledag en onvermoede koppelingen tussen bekende feiten legt. "Ik heb het gevoel dat ik langzaam en met een niet onbeduidende inspanning bezig ben wederom pijnlijke gaten te dichten in mijn kennis over de rijk gevarieerde geaardheid van de mens en van onze samenleving" (blz. 254). Kjærstad laat dit ook doorspelen in het taalgebruik van de moordenaar. Deze spreekt met veel aarzelingen, alsof hij zijn best moet doen om de juiste woorden te kiezen. Vervolgens gaat Kjærstad nog een stap verder en laat de moordenaar doordringen tot de groep die zich binnen de politie met het onderzoek bezig houdt. Op dat ogenblik wordt het boek wel heel dubbelzinnig; het is niet langer mogelijk om uit te maken of de moordenaar nu werkelijk gezocht wordt of dat hij aansluiting heeft gevonden bij een fascistisch groepje binnen de politie. Het einde van dit boek is dan ook heel open, en er is geen traditionele oplossing van de moordzaken. Dit boek is dan ook eerder een gewone roman, dan een detective of een thriller. Spanning ontbreekt. Mede daardoor vallen er dode momenten in de vertelling; noch de conversaties tussen slachtoffers en moordenaar en tussen de moordenaar en de leider van het onderzoek, noch de bespiegelingen van de moordenaar kunnen blijven boeien.

Jan Kjærstad, Rand. Oorspronkelijke titel: Rand. De Geus, Breda, 1995. 300 blz.

16:23 Gepost door Marko Ramius in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.